Onze kantoren zijn gesloten van 23 december tot en met 2 januari. We kijken er alvast naar uit om in 2024 opnieuw jouw oplossingsgerichte partner voor een klimaatbestendige leefomgeving te zijn.

Kraanwater in Vlaanderen wordt geproduceerd uit grondwater of oppervlaktewater. In 2022 werd door de waterbedrijven in totaal 361,6 miljoen m³ ruwwater gewonnen, waarvan 46,3% afkomstig van grondwater en 53,7% van oppervlaktewater. De verhouding tussen grond- en oppervlaktewater als ruwwaterbron bleef tussen 2012 en 2016 ongeveer gelijk. Sinds 2016 daalt het aandeel van grondwater als ruwwaterbron.

De eerste helft van november viel er veel neerslag in Vlaanderen. Vooral de Westhoek werd daarbij zwaar getroffen door wateroverlast. Het provinciaal rampenplan werd afgekondigd en gecoördineerd door de provinciegouverneur. Welke rol speelde de VMM in het beheersen van de crisis? We vroegen het aan onze collega’s Annemie Vermeulen en Maarten Goegebeur. Zij waren voor en achter de schermen actief in de weer tijdens de overstromingen en geven een boeiende inkijk in hoe we de crisis aanpakten.

De klimaatverandering stelt ons op de proef: nattere winters doen de kans op wateroverlast toenemen, in de zomer staan we voor de uitdaging van langere droge periodes. In 31 proefprojecten die de VMM subsidieert, werken bedrijven, (non-profit) organisaties en lokale besturen samen aan nieuwe manieren en technieken om slimmer om te gaan met water. Zo zijn ze beter bestand tegen waterschaarste in droge periodes. Denk je ook na over duurzaam watergebruik in jouw (bedrijfs)activiteiten, in samenwerking met jouw ‘buren’, of bots je op specifieke hindernissen? Deze proefprojecten gingen je al voor en de uitvoerders ervan delen hun inzichten.

Het is momenteel zéér nat in Vlaanderen. In 96% van de meetplaatsen registreert de VMM normale, hoge tot zeer hoge grondwaterstanden voor de tijd van het jaar. Dat is zelfs hoger dan begin december in het zeer natte 2021 (92% normaal, hoog tot zeer hoog). Ook de 14-daags gemiddelde debieten tonen aan dat het zeer nat is. Daar zijn alle waarden normaal, hoog tot zeer hoog.

Op maandag 4 december startte de Vlaamse Milieumaatschappij (VMM) met de afgraving van een deel van het voormalig voetbalveld en randzone ervan in de Frans Smoldersstraat ter hoogte van de Leuvensesteenweg in Zaventem. De rivier de Woluwe, die het terrein flankeert, krijgt zo meer ruimte om gecontroleerd uit haar oevers te treden. Het terrein krijgt een ecologisch waardevolle inrichting met ruimte voor natte natuur, bos en recreatie. Als alle volgens planning verloopt, worden de werken afgerond in april 2024.

Het afgelopen decennium is de luchtkwaliteit in de Gentse agglomeratie en Gentse kanaalzone verbeterd. Zwarte koolstof kent de sterkst dalende trend. De luchtvervuiling gelinkt aan houtverbranding was in 2022 hoger dan de twee jaren voordien. De advieswaarden van de Wereldgezondheidsorganisatie worden overschreden, net zoals in de rest van Vlaanderen. Dat stelt de Vlaamse Milieumaatschappij vast in haar jaarrapport, waarin ook de lage-emissiezone en de evolutie van andere polluenten aan bod komen.

De Vlaamse Milieumaatschappij stelt in Antwerpen een dalende trend vast van vervuilende stoffen in de lucht, maar de concentraties van stoffen gelinkt aan houtverbranding stegen in 2022. Verkeer en verwarmen met hout waren in de Antwerpse agglomeratie de belangrijkste bronnen voor stikstofoxiden, fijn stof en elementair koolstof. De advieswaarden van de Wereldgezondheidsorganisatie worden overschreden in Antwerpen, net zoals in de rest van Vlaanderen. Dat alles blijkt uit het nieuwe rapport van de Vlaamse Milieumaatschappij over de luchtkwaliteit in Antwerpen.

Informatie over milieu en ruimte in Vlaanderen wordt een stuk toegankelijker. Wie bijvoorbeeld emissies van bedrijven of omgevingsinformatie over een specifieke locatie wil opzoeken, kan dat voortaan via het digitale platform Omgevingsinformatie Vlaanderen.

In uitvoering van een nieuw besluit van de Vlaamse Regering werden 26 prioritaire gebieden geselecteerd waarvoor binnen de 2 jaar een peilbesluit moet worden opgemaakt. In zo’n peilbesluit worden duidelijke afspraken gemaakt rond goed peilbeheer op onbevaarbare waterlopen en grachten en worden ze juridisch verankerd. Zo pakken we verdroging aan en houden we het water zoveel mogelijk vast, rekening houdend met de noden van een gebied. De VMM biedt ondersteuning aan de betrokken waterbeheerders.

Tot en met 31 januari 2024 kunnen lokale besturen en rioolbeheerders aanvragen indienen voor subsidies voor de aanleg van gemeentelijke riolering en kleinschalige waterzuiveringsinstallaties.

Het internationale project ‘Clancy’ is bedoeld om geschikte strategieën te vinden voor de bestrijding van de talloze Chinese wolhandkrabben in de Noord-Europese riviersystemen.

Tot voor kort moest je voor een controle van je putwater terecht bij de Vlaamse Milieumaatschappij. Als gevolg van een wijziging in de regelgeving kan je hiervoor voortaan terecht bij je drinkwaterbedrijf.

Zeventien kilometer waterloop en oevers werden de voorbije zeven jaar grondig onder handen genomen in Beringen, Tessenderlo, Diest en Scherpenheuvel-Zichem. De historische verontreiniging van de Winterbeek met zware metalen en zouten werd waar mogelijk weggenomen. De gesaneerde oevers zijn opnieuw proper en ook de eerste positieve effecten van de verbeterde beekkwaliteit zijn al zichtbaar. Wat maakt dit project nu zo uniek? En welke ervaringen nemen we mee naar toekomstige saneringsprojecten? Nik Dezillie, projectcoördinator bij VMM, deelt zijn inzichten.

Het WEISS Geoloket (Water Emission Inventory Support System) kreeg een inhoudelijke update waarbij de nieuwste resultaten uit het WEISS-model beschikbaar zijn. Je kan nu emissies raadplegen voor de jaren 2010, 2012, 2015, 2018, 2020, 2021 en 2022. Het WEISS computersysteem inventariseert zo accuraat mogelijk de locatie en de omvang van vervuilingsbronnen en de routes langs waar de vervuiling zich naar het oppervlaktewater verplaatst.

De voorbije weken is er veel neerslag gevallen. Vooral in West-Vlaanderen leidt dat momenteel tot heel wat wateroverlast. Helaas zullen we ook in de toekomst nog geconfronteerd worden met gelijkaardige situaties, want door de klimaatverandering stijgen de overstromingskansen. Misschien is jouw regio vroeger al getroffen door wateroverlast of krijg je er in de toekomst ook mee te maken. Daarom kunnen burgers ook zelf preventieve maatregelen nemen. De VMM ontwikkelde een nieuwe brochure met concrete tips die je als lokale overheid, aannemer of architect kan delen met bewoners om schade aan hun persoonlijke bezittingen te voorkomen.

17 kilometer waterloop en oevers werden de voorbije 7 jaar grondig onder handen genomen in Beringen, Tessenderlo, Diest en Scherpenheuvel-Zichem. De historische verontreiniging van de Winterbeek met zware metalen en zouten werd waar mogelijk weggenomen. De gesaneerde oevers zijn opnieuw proper en ook de eerste positieve effecten van de verbeterde beekkwaliteit zijn al zichtbaar.

Stedelijke logistiek is verantwoordelijk voor emissies van zowel stikstofoxiden, fijn stof als broeikasgassen. De Vlaamse Regering heeft als doel gesteld om vanaf 2025 in de stadskernen emissieloos te rijden voor belevering. Daarom ondertekende de Vlaamse Milieumaatschappij, samen met Vlaams minister van Mobiliteit en Openbare Werken Lydia Peeters, meerdere Vlaamse administraties, sectororganisaties en andere stakeholders in Brussel de intentieverklaring om een emissievrije belevering van onze steden te realiseren.

Ondanks een droog begin van de maand viel er in de rest van oktober veel regen. De grondwaterstanden stijgen zo verder. In 94% van de meetplaatsen registreert de Vlaamse Milieumaatschappij (VMM) normale, hoge tot zeer hoge grondwaterstanden voor de tijd van het jaar. Alle meetplaatsen van de 14-daags gemiddelde debieten van onze onbevaarbare waterlopen zijn op dit moment normaal, hoog tot zeer hoog.

Een nieuw besluit van de Vlaamse Regering voorziet een aantal belangrijke aanpassingen zodat de toegangsregels voor de lage-emissiezones in Antwerpen en Gent rechtvaardiger en socialer worden. Vanaf 27 april volgend jaar krijgen ook mantelzorgers een vrijstelling om de LEZ binnen te rijden en komen mensen buiten de LEZ voortaan ook in aanmerking voor een sociaal tarief. Verder breidt het nieuwe besluit ook de toegang voor personen met een handicap uit, vervalt de uitzondering voor sommige oldtimers en wordt het pad uitgetekend richting een nul uitstoot binnen de LEZ in 2035.

Gezinnen die in Vlaanderen grondwater of kraanwater van Brabant Water gebruiken, krijgen elk jaar een heffingsbiljet van de VMM. Zo betalen ze mee voor de zuivering van het afvalwater. Sommige gezinnen hebben recht op een sociaal tarief voor de heffing, of een vrijstelling bij het gebruik van een IBA.

In ‘statistieken toepassing algemeen waterverkoopreglement 2022’ geeft de VMM een beeld over waterarmoede in Vlaanderen. Het aantal betalingsuitstellen, herinneringsbrieven, ingebrekestellingen en afbetalingsplannen daalt in vergelijking met vorig jaar. Waterbedrijven sturen nu meer sms’en of mails om te herinneren dat er nog facturen niet betaald werden, dat kan mee een rol spelen.

De rekentool waarmee je de impact van een afvalwaterlozing kan inschatten, is geactualiseerd en op een aantal punten verbeterd. Bedrijven en vergunningsverleners kunnen met de tool een omgevingsvergunning voorbereiden. De tool biedt voortaan ook een samenvattende pdf aan die nodig is voor de aanvraag via het Omgevingsloket.

De Antwerpse haven is een sterk geïndustrialiseerd gebied met veel (petro)chemische bedrijven en 67.000 inwoners. De uitstoot van heel wat stoffen nam over de jaren gevoelig af. Dit wordt weerspiegeld in een betere luchtkwaliteit. Voor sommige polluenten zien we een stagnatie, andere nemen toe ten opzichte van 2021. In het rapport “Luchtkwaliteit in de Antwerpse haven in 2022” maakt de VMM de balans op.

Ter hoogte van de Stationsstraat in Kortemark stroomt de Handzamevaart, lokaal beter bekend als de Krekebeek, voortaan door een gerenoveerde uitstroomconstructie. Afgekalfde wanden bedreigden de aanpalende gebouwen en bij hoogwater was de kans op overstromingen groter. De VMM legde daarom nieuwe waterkeringsmuren en dijken aan en schuinde de oevers stroomafwaarts af zodat water vlotter doorstroomt. Het project zit in haar eindfase.

Ook in Vlaanderen voelen we de effecten van de klimaatverandering. Die nemen de komende jaren alleen maar toe: drogere zomers, nattere winters, meer hittegolven en een stijgend zeeniveau. Ben jij je als lokale overheid of organisatie ook bewust van deze uitdagingen en wil je je omgeving klimaatbestendiger maken? Wil je maatregelen van klimaatadaptatie verkennen, plannen en/of uitvoeren? Dan ondersteunen wij jou hier bij met onze nieuwe dienstverlening: advies en begeleiding van lokale adviseurs klimaatadaptatie.

Sinds 2015 is er een verbod op pesticidengebruik door openbare diensten. Worden er nog pesticiden gebruikt, dan is dat in bepaalde situaties op basis van afwijkingen, bijvoorbeeld bij gevaar voor volksgezondheid of biodiversiteit. In beperkte gevallen is er nog geen economisch haalbaar alternatief en is pesticidevrij beheer een heel dure opdracht.

De Kleine Nete kronkelt terug als vanouds door natuurgebied het Olens Broek-Langendonk in Herentals. Door de rivier vroeger recht te trekken verloor ze haar ecologische waarde en ontstonden vijvers in het landschap. De afgelopen maanden verbond de VMM die vijvers opnieuw met het rechtgetrokken traject. De herstelwerken zorgen voor meer stromingsvariatie, laten de natuur in en rond rivier floreren en voorkomen dat het gebied verder verdroogt.

Gezinnen die in Vlaanderen grondwater of kraanwater van Brabant Water gebruiken, krijgen elk jaar een heffingsbiljet van de VMM. Zo betalen ze mee voor de zuivering van het afvalwater. Sommige gezinnen hebben recht op een sociaal tarief voor de heffing, of een vrijstelling bij het gebruik van een IBA.

In Sint-Katelijne-Waver en Mechelen start de VMM vandaag 16 oktober met oeverherstel van de Vrouwvliet. Van de Maanstraat tot de Antwerpse Steenweg, een traject van 3 km, worden de betonnen oevers vervangen door ecologisch waardevolle oevers met flauwere hellingen en natuurlijke oevervegetatie. De ingreep versterkt de ecologische toestand en vergroot het zelfzuiverend vermogen van de waterloop. De wandel- en fietspaden door de Vrouwvlietvallei worden aantrekkelijker.

Op 16 oktober start de afbraak van het pompgemaal bij de Lieve en het Brakeleiken langs de druk befietste Lievetragel in Waarschoot. De VMM bouwt er een visvriendelijke stuwconstructie die met minder energieverbruik het waterpeil van de waterloop beter kan controleren. Het terrein van de stuw wordt opgewaardeerd tot groene rustplek met uitzicht over het uitgestrekte landschap. De werken lopen tot de zomervakantie van 2024.

Ondanks de hittegolf in het begin van de maand viel er in september een normale hoeveelheid regen. De toestand van ons grondwater is eerder stabiel. In 87% van de meetlocaties registreert de Vlaamse Milieumaatschappij normale, hoge tot zeer hoge grondwaterpeilen voor de tijd van het jaar. Ook de 14-daags gemiddelde debieten van onze onbevaarbare waterlopen kennen een normale situatie.

Gisteren plaatste de VMM een 7,5 meter lange brug over de Demer ter hoogte van de Omer Vanaudenhovelaan in Diest. Schoolgaande jeugd en andere fietsers en voetgangers die de stad binnenkomen vanuit de richting van Schaffen kunnen zo vlotter naar het centrum. De vorige brug maakte plaats voor een verdeelconstructie die op termijn het waterpeil van de Demer beter moet regelen.

De VMM is bevoegd voor de uitvoering en opvolging van het Vlaamse Luchtbeleidsplan. Daarnaast meten en bewaken we de luchtkwaliteit in Vlaanderen om samen luchtverontreiniging aan te pakken.

Wil je je steentje bijdragen voor een betere luchtkwaliteit? Je kan heel wat zelf doen. Alle kleine beetjes vormen één grote inspanning en dat maakt echt het verschil! Benieuwd hoe je de lucht in je huis gezond kan houden? Overweeg je de auto eens wat vaker thuis te laten? We bundelen allerlei tips en handige weetjes voor een beter leefmilieu, waarmee je als lokale overheid, bedrijf of burger zelf mee aan de slag kunt gaan.

Eind 2019 keurde de Vlaamse Regering het Vlaams Luchtbeleidsplan 2030 goed. Dit plan bevat doelstellingen op de korte, middellange (2030) en lange (2050) termijn én een uitgebreid pakket aan maatregelen om de luchtverontreiniging in Vlaanderen aan te pakken en zo de impact van luchtverontreiniging op onze gezondheid en het leefmilieu verder te verminderen. Om de twee jaar wordt er een voortgangsrapport van dit plan opgesteld. De Vlaamse Milieumaatschappij stelde het tweede voortgangsrapport op.

De voorbije decennia is de luchtkwaliteit in Vlaanderen gevoelig verbeterd. We stellen wel vast dat de luchtkwaliteit er in 2022 niet meer op vooruit gegaan is. Belangrijkste oorzaken daarvoor zijn de heropleving van de economie na Covid en meer houtverbranding. Vooral stoffen die sterk gelinkt zijn aan houtverbranding (PAK’s, organische massa in fijn stof en bepaalde roetfracties) namen toe.

Stad Roeselare werkt samen met de VMM rond het monitoren van luchtkwaliteit. We spraken met Pieter Vandenbroucke, regisseur van het klimaatprogramma bij stad Roeselare die de acties van het klimaatplan opvolgt en de klimaatteams in goede banen leidt, en Bert Vanhuyse, beleidsmedewerker omgevingvergunningen/klimaat, energie & duurzaamheid bij Stad Roeselare die erbij was van in het begin.

Stikstof is een van de basisbouwstenen van levende organismen en komt van nature voor in de bodem, in het water en in de lucht. Door toedoen van de mens, bijvoorbeeld door de verbranding van fossiele brandstoffen of door het gebruik van grote hoeveelheden mest, wordt er extra stikstof toegevoegd aan de lucht onder de vorm van stikstofoxiden en ammoniak. Dat wordt stikstofemissie genoemd. Deze stikstof komt in de bodem, het water en op de planten terecht via depositie. Te veel stikstof in het milieu is schadelijk voor plant, dier en mens.

In juni 2021 brak de PFAS-crisis los. Buurtbewoners werden blootgesteld aan PFAS door een zware PFAS-vervuiling in de bodem en het water in een groot gebied rond de 3M-fabriek in Zwijndrecht. De stoffen verspreidden zich vooral door uitstoot in de lucht en depositie of neervallend stof in de omgeving.

De VMM lanceert een aantal nieuwe ontwikkelingen die burgers en lokale besturen nauwer betrekken bij het verbeteren van de lokale luchtkwaliteit. Zo breiden we de mogelijkheden van het ‘Samen voor Zuivere Lucht’-dataportaal uit en werken we aan nieuwe, toegankelijke meetinstrumenten en visualisaties. In Herzele brengen we dat in de praktijk door burgerwetenschappers de effecten van de ingevoerde schoolstraat te laten nagaan, in overleg met het gemeentebestuur. Dat vergroot niet alleen het draagvlak, maar ook de impact van het gevoerde beleid.

Van alle polluenten heeft fijn stof de grootste gezondheidsimpact. Zelfs bij lage concentraties is fijn stof nog altijd slecht voor de gezondheid. Bij korte episodes van luchtverontreiniging verergeren bestaande gezondheidsproblemen, zoals luchtweginfecties en astma. Bij chronische blootstelling vermindert de longfunctie, nemen chronische luchtwegaandoeningen toe en gaat de levensverwachting achteruit. Fijn stof is ook kankerverwekkend en kan bloedvaten doen dichtslibben en hartaanvallen veroorzaken.

Vermalen van oude metalen stoot soms dioxines en PCB’s uit. De VMM, Departement Omgeving en de metaalverwerkende bedrijven werken samen om dit probleem verder terug te dringen. Ook Departement Zorg, OVAM en FAVV worden hierbij betrokken. We zetten in op extra metingen, op het ontwikkelen van wetenschappelijk onderbouwde normen en op onderzoek naar technieken die de uitstoot kunnen verminderen.

De VMM houdt de luchtkwaliteit in het oog met meetstations verspreid over Vlaanderen. In sommige gebieden voert de VMM extra metingen uit door een lokale problematiek of op vraag van het lokale bestuur. Een van de gebieden die de VMM nauw opvolgt, is Hoboken.

Na 7 jaar is het Europese Life Delta project bijna afgelopen. Mede dankzij onze herinrichtingswerken in het Schulensbroek en Webbekomsbroek vindt intussen een brede waaier vogels vlot de weg naar de herstelde, natte weilanden. Redenen genoeg voor de partners om een nieuwe engagementsverklaring te tekenen voor de realisatie van de Europese water- en natuurdoelstellingen in het gebied.

In augustus startte de VMM met de herinrichting van de Winge tussen de E314 en de monding in de Demer in Rotselaar en Holsbeek. Door onder meer kunstmatige oeververstevigingen weg te halen, vrije meandering te stimuleren en extra bos aan te planten, kan de waterloop en zijn oeverzone zich over een lengte van 6 km opnieuw natuurlijk ontwikkelen. Bovendien bieden de ingrepen bescherming tegen wateroverlast en droogte. Het gaat om een Blue Deal project van de Vlaamse Regering.

Op 2 oktober 2023 treedt de nieuwe hemelwaterverordening in werking. Die Vlaamse wetgeving legt de regels voor regenwater vast voor nieuwbouw, grondige verbouwingen en verhardingen. Voor architecten komen er infosessies om de nieuwe regels toe te lichten. Daarnaast is er nu ook een technisch achtergronddocument dat helpt om de regels toe te passen in de praktijk.

Sinds de eerste monitoringscampagne van 2007-2009 is de biologische kwaliteit van de Vlaamse oppervlaktewaterlichamen, namelijk de grotere waterlopen, meren en estuaria, opmerkelijk verbeterd. Vooral de macro-invertebraten (kleine ongewervelden zoals insectenlarven en slakken), macrofyten (waterplanten) en fytobenthos (eencellige algen op de bodem, de oever of waterplanten) gaan er geleidelijk op vooruit. Maar het ultieme doel om alle biologische kwaliteitselementen samen met de fysisch-chemische kwaliteit en de structuurkwaliteit in een goede staat te brengen, wordt nog quasi nergens gehaald.

In Lot (Beersel) werden gisteren de plannen voor de aanleg van een gloednieuw Zenneterras uit de doeken gedaan. Een project van in totaal bijna € 1,8 miljoen. Zo wil de VMM samen met de gemeente Beersel, de provincie Vlaams-Brabant en het intergemeentelijk samenwerkingsverband (IGS) ‘Zennevallei Hergist’ het stadscentrum van Lot opnieuw verbinden met het water.

De Gaverbeek kronkelt sinds kort door De Gavers in Harelbeke. Een meanderende bedding maakt de waterloop 130 meter langer. Dankzij de extra ruimte kan ze meer water bergen, verbetert de waterkwaliteit en is ze waardevoller voor fauna en flora. De VMM financierde de werken als onderdeel van de Blue Deal en voerde ze uit in samenwerking met de provincie West-Vlaanderen. De ingreep maakt deel uit van de uitbreiding van het provinciedomein met 20 hectare, tot in totaal 212 hectare.